Vitaminler

Vitaminler:

Vücudumuzdaki kimyasal olayların düzenli yürütülmesi ve hızlı bir şekilde ilerlemesi hücrelerin ve organların doğru şekilde çalışması vitaminlerin yardımlarıyla gerçekleşir. Alınan besinlerin ayrışıp doğru hücrelere yönelmesi ve orada işlenebilmesi yine vitaminler sayesinde olur.

Vitaminler 2 grupta incelenir.

Yağda eriyen vitaminler, suda eriyen vitaminler

  1. YAĞDA ERİYEN VİTAMİNLER: A,D,E,K vitaminleri yalnızca yağda çözünür.

Vitamin  A  Görevleri:

  • Gözün alaca karanlıkta görmesini sağlar
  • Epitel dokunun sağlığını korur.
  • Büyüme faaliyetlerinde kemik ve diş gelişiminde görevlidir
  • Hastalıklara karşı koruyucu etkisi vardır.
  • Doku kaybını önler

Yetersizliğinde: Gece körlüğü, gözde kuruluk, göz akı yumuşaması, deride kuruma, enfeksiyonlara yakalama riskinde artış, kemiklerde şekil bozukluğu gibi belirtiler görülür.

Kaynakları: Balık yağı, tereyağı, yumurta sarısı, et, süt ve süt ürünlerinde ayrıca koyu yeşil ve sarı turuncu renkli sebze ve meyvelerde bulunur.

Günlük A Vitamini Gereksinimi: Yetişkin bir birey için günlük gereksinim 4500 – 5000 ıu veya 750 mg retinol eş değeridir.

Örneğin: 1 porsiyon ( 2 parça) karaciğer 7 günlük gereksinimi

1 adet yumurta günlük gereksiniminin % 32’ sini

1 su bardağı süt ise % 13’ünü karşılar

Vitamin D

Güneş ışınları sayesinde sadece deride sentezlenebilir. Doğada yalnızca birkaç besinde bulunmaktadır.

Görevleri:

  • Kemik dokusunun yapımında kalsiyum ve fosforun kullanılmasını sağlar.
  • Kalsiyum metabolizmasını düzenler

Yetersizliğinde:

Çocuklarda, kemiklerde erime, çarpıklık, bıngıldakta geç kapanma, göğüs kafesinde dışa doğru çıkıntı, dişlerde geç ve düzensiz çıkma, raşitizm, yetişkinlerde kasılma vb. belirtiler görülür.

Kaynakları:  Deniz ürünleri, sakatat, süt, yumurta sayılabilir.

Günlük D Vitamini Gereksinimi:

Yaşlılarda, çocuklarda, gebelerde ve emziklilik döneminde ihtiyaç artmaktadır. Kişiye göre değişiklik gösterir. Yaklaşık yetişkinlerde 2,5 – 5 mcg vitamin alınabilir.

D Vitamini Fazlalığında Görülen Durumlar:

Vücutta depolandığı için çok fazla miktarda D vitamini alınırsa toksin ( zehir) etkisi gösterebilir. Kas ve kemiklerde zayıflık, aşırı kanama ve diğer sorunlara neden olabilir. Besinlerle veya güneş ışınlarıyla aşırı dozda D vitamini alınmaz. Bu düzeye vitamin tabletleri yoluyla ulaşılabilir.

Vitamin E

Yağda çözünen ve hücre yenilenmesinde etkin bir vitamindir.

Görevleri:

  • Mide bağırsak ve karaciğer hücrelerinde A vitaminin oksidasyonunu önleyerek bu vitaminin organizmada etkisini arttırır ve karaciğerde depo edilmesine yardımcı olur.
  • Yağ asitlerinin vücut dokularında oksidasyonunu önler

Düzenli Alınırsa:

  • Kanser oluşum riskini azaltır.
  • Kandaki kötü kolesterolü düşürür, iyi kolesterolü ( HDL) yükseltir.
  • Vücudu serbest radikallerden korur.
  • Kısırlığa karşı korur.
  • Kalp kaslarının işlevini yapmasına yardım eder.
  • Yaraların tedavisinde etkilidir.

Yetersiliğinde:

Anemi ( kansızlık), kalp kaslarında kanama, sinir – kas sisteminde yetersizlik, yorgunluk gibi belirtiler görülür.

E Vitamini Kaynakları:

Soya, mısır özü, yağlı tohumlar, bitkisel yağlar, enerji kaynakları, pamuk ve ay çiçek yağları, bitkisel yağlardır.

Günlük ihtiyaç 10 – 30 mg arasında değişmektedir. Az miktarda et, yumurta ve balıkta da bulunur.

K Vitamini (Koagulasyon)

K  Karaciğerde kanın pıhtılaşmasını sağlayan maddenin sentezi için gereklidir. Eksikliğinde kanın pıhtılaşması engellendiği için kanama durmaz.

Kaynakları: Yeşil yapraklı sebzeler en iyi kaynaklardır. Kuru baklagiller, kahve, balık, süt, çay, tahıllar

Yetersizliğinde:  Deri altında, deri ve organlarda kanamalar görülebilir.

Fazlalığında:  Yeni doğan sarılığına neden olabilir. Günlük K vitamini gereksinimi kilogram başına günde 1 -2 mcg dir.

Suda Eriyen Vitaminler:

Suda çözünürler ve kolayca kana karışlar. Suda çözünen vitaminler B  komplesi vitaminleri ve C vitaminleridir.

Vitamin B1 ( Tiamin)

Görevleri:

- Besin öğelerinden, özellikle karbonhidratlardan enerji sağlanmasında etkilidir.

- Sinir ve sindirim sisteminin çalışmasında görevlidir.

- Kalp – damar sağlığı ve su metabolizmasında rolü vardır.

-İştah açıcı özelliği vardır. Beynin sağlığı için gereklidir.

B1 Vitaminin Kaynakları:

Tiaminin en zengin kaynakları bitkilerin tohumlarıdır. Buğday, tam buğday unu, , pirinç, maya, nohut, ceviz içi, ıspanak, karaciğer, et, süt, yumurta, çeşitli tahıllar ve türevleri ile hazırlanmış ekmekler B1 vitaminin zengin kaynaklarındandır.

Yetersizliğinde:

Beri beri denen hastalık