Yağlar

  1. Yağlar:

Yağ asitleri ve gliserolden oluşmuştur. Organik bileşiklerdir. Karbonhidrat ve proteinin verdiği enerjinin iki katı enerji verirler. Vücuttaki enerjinin fazlası yağ dokusu (andipoz doku) olarak depolandığı için önemlidir.  

Bir gliserol molekülüne bir yağ asidi bağlanmışsa monogliserid iki molekül yağ asidi bağlı ise diğliserid.  Üç yağ asidi bağlanmışsa trigliserid adını alır. Bitkisel ve hayvansal olmak üzere iki çeşittir.

Fazla Kullanıldığında Trisliserid  

  • İnsan vücudunda en çok bulunan şeker Trigliserid;
  • -Normal damar yapısı ve kan akımı
  • -Damar duvarında kolestrol birikimi ve kan akımında azalma
  • -Damar tıkanıklığı ve kan akımının durması
  • Gibi faaliyetlere yardımcı olur.

Yağların Özellikleri:

Yağların özellikleri yapılarındaki yağ asidinin özelliğine ve miktarına göre değişiklik gösterir.

Suda erimez ancak benzin, eter, alkol gibi çözücülerde çözünür.

Sudan daha düşük özgül ağırlığa sahiptir.

Isı, ışık, nem ve metal iyonlarıyla çabuk bozulur.

Erime noktası yapılarındaki yağ asidinin özelliğine göre değişir. Yağ asidindeki karbon ( C )ve karbonun çift bağ sayısı arttıkça erime noktası azalır.

Yağ asitleri bazlarla birleşerek tuz oluşturur. Buna sabunlaşma olayı denir.

Sıvı yağlar hidrojenle doyurularak katılaştırılır. Margarinler bu şekilde elde edilir.

Yağ Çeşitleri:

  1. DOYMUŞ YAĞ ( KATI YAĞLAR): tereyağı, iç yağı, kuyruk yağı, margarin, etlek yağ, tam yağlı süt.
  • TEKLİ DOYMAMIŞ YAĞLAR: (Sıvı yağlar) zeytin yağı ( Omega 9), fındık yağı (Omega 9)
  • ÇOKLU DOYMAMIŞ YAĞLAR: (Sıvı yağ) ayçiçeği yağı ( Omega 6 ) Balık yağı (Omega 3) mısırözü yağı (Omega 6), keten tohumu, ceviz vb. (Omega 3)

Yağların Vücut Çalışmasındaki Görevleri

  • -Enerji ve ısı verirler
  • Yağda eriyen vitaminlerin (A,D,E ve K) vücutta emilimleri için gereklidir.
  • -Mide de uzun süre kaldığında tokluk hissi verir.
  • -Vücudun fazla enerjisi gerektiğinde kullanılmak üzere yağ olarak depolanır.
  • -Hücrenin elzem yağ fetüs ve bebek gelişimi için geçerlidir.
  • Bireyin diyet özelliğine göre değişmekle birlikte günlük alınacak enerjinin % 25- 35’ ini yağlardan sağlanmasıyla yağ gereksinimi karşılanabilir.

Yağ Asidi Çeşitleri:

  1. DOYMUŞ YAĞ ASİTLERİ: Karbon atomları birbirine tek bağ ile bağlanırlar. Katı yağlar genellikle doymuş yağ asidi içerirler.
  2. DOYMAMIŞ YAĞ ASİTLERİ: Karbon atomları arasında çift bağ bulunur. Oda sıcaklığında sıvı durumdadırlar.
  3. ELZEM ( ESANSİYEL ) YAĞ ASİTLERİ: Elzem yağ asitleri vücutta sentezlenemezler. Bu yüzden mutlaka dışarıdan besinler aracılığı ile alınmalıdır. Vücutta sentezlenemeyen en önemli elzem yağ asidi linoleik asit ( omega 6 ) dır. Pamuk tohumu, soya fasulyesi, soya fasulyesi, mısır ve ayçiceği yağlarında yüksek oranda bulunurken linolenik asit ( n-3) anne sütü ve deniz ürünlerinde bulunur.

Yağ Kaynakları:

  1. BİTKİSEL YAĞ KAYNAKLARI: Bitkilerden elde edilen yağ, bitkisel sıvı yağ olarak veya elde edildiği bitkinin adı ile anılır. Ör: Zeytin yağı, Ayçiçeği yağı.
  2. HAYVANSAL YAĞ KAYNAKLARI: Tereyağı, iç yağı, kuyruk yağı gibi görünen yağların yanı sıra her türlü et, tavuk, balık,süt, yumurta gibi hayvansal kaynaklı besinlerde yağ ( görünmez yağ) vardır.

Yağların Vücut Çalışmasındaki Görevleri:

 Enerji ve ısı verirler: Bir gram yağın vücutta yanması sonucunda verdiğe enerji miktarı 9 kaloridir. Yağda eriyen vitaminlerin (A, D, E, K) vücutta emilimleri için gereklidir.

Yağların Vücuda Etkisi:

  1. Midede uzun süre kaldığından diğer besin öğelerine nazaran daha çok tokluk hissi verir.
  2. Vücudun fazla enerjisi gerektiğinde kullanılmak üzere yağ olarak depolanır.
  3. Hücrenin yapısını oluşturur.
  4. Özellikle elzem yağ asitleri beyin, göz, cilt sağlığı ile fetüs ve bebek gelişimi için gereklidir.

Bireyin diyet özelliğine göre değişmekle birlikte günlük alınacak enerjinin %25 – 35’ini yağlardan sağlanmasıyla, yağ gereksinimi karşılanabilir.